Energia Lidera. Zanim zabraknie jej całemu zespołowi

Lider wchodzi na spotkanie. Jest przygotowany. Zna liczby, ma plan i wie, jakie decyzje trzeba podjąć. A jednak coś nie działa. Słucha krócej niż zwykle. Szybciej się irytuje. Odrzuca pomysł, zanim wybrzmi do końca. Odkłada trudną rozmowę na kolejny tydzień. Po spotkaniu ma poczucie, że znowu przez dwie godziny zajmował się wszystkim, tylko nie tym, co naprawdę ważne.

To nie musi oznaczać braku kompetencji. Czasem problemem nie jest to, że lider nie wie, co robić. Problem w tym, że nie ma już energii, aby robić to dobrze.

Organizacje mierzą sprzedaż, koszty, rotację, absencję i zaangażowanie. Znacznie rzadziej przyglądają się zasobowi, który wpływa na wszystkie te wskaźniki: energii osób zarządzających. A przecież lider działający przez wiele miesięcy na rezerwie nie przestaje wpływać na zespół. Zaczyna wpływać na niego inaczej.

Energia lidera to nie entuzjazm od ósmej rano

Energia lidera bywa mylona z temperamentem, charyzmą albo umiejętnością zarażania innych optymizmem. Tymczasem spokojna, introwertyczna osoba może mieć ogromną siłę oddziaływania. Ekstrawertyczny menedżer może natomiast wejść do sali z impetem, a po godzinie pozostawić zespół z chaosem i napięciem. Nie chodzi więc o to, kto mówi najgłośniej, tylko o zdolność do zachowania jakości działania pod presją.

Energia lidera pozwala uważnie słuchać, podejmować decyzje, regulować emocje i prowadzić trudne rozmowy. Pomaga także dostrzegać ludzi, a nie tylko kolejne zadania. Jest zasobem potrzebnym do wyznaczania kierunku, budowania zaufania i przyjmowania odpowiedzialności. Lider nie przekazuje zespołowi wyłącznie poleceń. Przekazuje także tempo, napięcie, sposób reagowania na błędy oraz stosunek do niepewności.

Gdy każda wiadomość staje się pilna, po pewnym czasie pilne jest wszystko. Nerwowe reakcje na pomyłki sprawiają, że ludzie zaczynają ukrywać problemy. Z kolei stała dostępność lidera szybko zostaje odczytana przez zespół jako obowiązujący standard.

Kultura organizacyjna powstaje właśnie z takich drobnych, codziennych sygnałów.

Kiedy lider pracuje na rezerwie

Utrata energii rzadko wygląda spektakularnie. Zwykle nie zaczyna się od nagłego załamania ani deklaracji: „Nie daję już rady”. Częściej zaczyna się niepozornie. Lider przestaje mieć cierpliwość do pytań. Coraz więcej zadań wykonuje sam, ponieważ tłumaczenie zajmuje zbyt dużo czasu. Rezygnuje z rozmów rozwojowych, bo zawsze pojawia się coś pilniejszego. Podejmuje decyzje zachowawczo albo odwrotnie – impulsywnie, byle zamknąć kolejny temat.

Na zewnątrz nadal może wyglądać na osobę skuteczną. Kalendarz jest pełny, spotkania się odbywają, a wiadomości otrzymują odpowiedzi. Tyle że coraz większa aktywność nie przynosi równie dobrych efektów. To jedna z pułapek przeciążenia: ruch zaczyna udawać postęp.

Wyobraźmy sobie menedżerkę, która od kilku miesięcy prowadzi ważny projekt. Jednocześnie zarządza zespołem i odpowiada za wyniki operacyjne. Każdego dnia rozwiązuje problemy innych osób. Sama nie ma już jednak przestrzeni, aby spokojnie przemyśleć własne decyzje. Kiedy pracownik przychodzi z pomysłem, słyszy: „Nie komplikujmy tego”. Kiedy ktoś zgłasza ryzyko, pada odpowiedź: „Teraz nie mamy na to czasu”. Zespół stopniowo przestaje zgłaszać pomysły i ostrzeżenia.

Nie dlatego, że ludzie przestali myśleć. Nauczyli się, że lider nie ma już przestrzeni, aby ich wysłuchać.

Zmęczenie nie zawsze mija po urlopie

Energia nie jest jednowymiarowa. Nie można jej sprowadzić do liczby przespanych godzin albo wolnego weekendu. Lider może być wypoczęty fizycznie, ale emocjonalnie wyczerpany przedłużającym się konfliktem. Może nadal wierzyć w cele firmy, lecz nie mieć poczucia wpływu na sposób ich realizacji. Może lubić swoją pracę, a jednocześnie nie być w stanie skoncentrować się dłużej niż przez kilka minut. Dlatego warto spojrzeć na energię szerzej. Tworzą ją między innymi:

• kondycja fizyczna,
• równowaga emocjonalna,
• jakość relacji,
• poczucie wpływu,
• zdolność koncentracji,
• możliwość rozwoju,
• odwaga w podejmowaniu decyzji,
• poczucie sensu wykonywanej pracy.

Nie każdy z tych obszarów musi być przez cały czas oceniany wysoko. Życie i praca nie są idealnie równym wykresem. Niepokój powinien pojawić się wtedy, gdy kilka obszarów pozostaje osłabionych przez dłuższy czas. Urlop pomoże na zmęczenie fizyczne. Nie naprawi jednak braku wpływu, konfliktu wartości ani środowiska pełnego niedopowiedzeń. Weekend bez komputera nie rozwiąże problemu odpowiedzialności, której nie towarzyszy sprawczość.

Czasem lider nie potrzebuje kolejnej techniki zarządzania czasem. Potrzebuje uczciwie nazwać to, co od miesięcy odbiera mu energię.

Pierwszym sygnałem wypalenia może być utrata energii

Wypalenie zawodowe często kojarzymy z całkowitą utratą motywacji. To jednak znacznie bardziej złożony proces. Światowa Organizacja Zdrowia opisuje wypalenie jako skutek przewlekłego stresu w pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. WHO wskazuje trzy jego wymiary: wyczerpanie, narastający dystans lub cynizm wobec pracy oraz spadek poczucia skuteczności zawodowej. Wypalenie zostało przy tym sklasyfikowane jako zjawisko zawodowe, a nie choroba. (WHO)

Warto zwrócić uwagę na kolejność. Najpierw pojawia się wyczerpanie energii. Jeszcze zanim człowiek powie, że nie widzi sensu. Zanim zacznie reagować cynicznie. Zanim pomyśli o odejściu. Właśnie dlatego nie warto czekać na dramatyczne objawy. Wcześniejsze sygnały bywają znacznie subtelniejsze:

• trudniej podjąć nawet prostą decyzję,
• coraz więcej sytuacji wywołuje rozdrażnienie,
• koncentracja szybko się rozprasza,
• kontakt z ludźmi zaczyna męczyć,
• sukcesy nie przynoszą satysfakcji,
• odpoczynek nie daje wyraźnej regeneracji.

Więcej o rozpoznawaniu ryzyka wypalenia oraz roli osoby zarządzającej piszemy w artykule „Wypalenie zawodowe w zespole – jak lider może zareagować, zanim będzie za późno?”.

Energia lidera nie jest wyłącznie jego prywatną sprawą

W biznesie lubimy indywidualizować przeciążenie. Radzimy liderowi, aby lepiej planował, częściej odpoczywał i nauczył się stawiać granice. To potrzebne, ale niewystarczające. Nie da się oddychać spokojnie w organizacji, która stale zaciska pętlę.

Jeżeli menedżer odpowiada za wynik, lecz nie ma prawa podejmować decyzji, problem nie leży wyłącznie w jego odporności. Gdy każda wiadomość staje się pilna, po pewnym czasie pilne jest wszystko. Nerwowe reakcje na pomyłki sprawiają, że ludzie zaczynają ukrywać problemy. Z kolei stała dostępność lidera szybko zostaje odczytana przez zespół jako obowiązujący standard.

Energia lidera jest sprawą osobistą, ale ma również wymiar organizacyjny. Wpływają na nią struktura odpowiedzialności, kultura pracy, sposób komunikowania zmian oraz jakość relacji z przełożonymi. Dlatego odpowiedzialna organizacja nie pyta wyłącznie: „Jak lider powinien lepiej zadbać o siebie?”. Pyta również: „Co w naszym sposobie działania systematycznie odbiera ludziom energię?”.

Odpowiedzi mogą prowadzić do zmian znacznie głębszych niż kolejny program wellbeingowy. Czasem potrzebne jest uporządkowanie ról. Innym razem – odbudowanie zaufania, zmiana sposobu podejmowania decyzji albo rozwój kompetencji menedżerskich.

W takich sytuacjach Instytut Rozwoju Kadr wspiera firmy poprzez szkolenia dla liderów i zespołów oraz rozwiązania HR dopasowane do potrzeb organizacji.

Nie chodzi o to, aby zawsze mieć pełny bak

Dojrzałe zarządzanie energią nie polega na utrzymywaniu stałego entuzjazmu. Nikt nie funkcjonuje codziennie na najwyższych obrotach. Próba osiągnięcia takiego stanu byłaby kolejnym źródłem presji. Chodzi o coś bardziej realistycznego: umiejętność zauważenia, kiedy energia spada, oraz rozpoznania przyczyny.

Najskuteczniejsi liderzy nie są niewyczerpani. Potrafią jednak odróżnić chwilowe zmęczenie od chronicznego przeciążenia. Wiedzą, co ich regeneruje, a co jedynie znieczula na kolejne godziny. Umieją też poprosić o wsparcie, zanim cenę zapłaci cały zespół. Zarządzanie energią może oznaczać rezygnację z jednego spotkania. Czasem będzie to delegowanie decyzji. Innym razem przeprowadzenie rozmowy odkładanej od miesięcy.

Niekiedy największym „wyciekiem” energii nie jest nadmiar pracy. Jest nim nierozwiązany konflikt, brak jasności albo próba spełnienia sprzecznych oczekiwań.

Zatrzymaj się, zanim zatrzyma Cię organizm

Liderzy są przyzwyczajeni do analizowania wyników swoich zespołów. Znacznie rzadziej przyglądają się własnej kondycji z podobną uważnością. Warto więc zadać sobie kilka pytań:

• Co obecnie daje mi najwięcej energii?
• Po jakich zadaniach czuję satysfakcję, a po jakich wyłącznie ulgę?
• Które rozmowy lub decyzje stale odkładam?
• Co najbardziej osłabia moją koncentrację?
• Czy mam jeszcze poczucie wpływu na sposób wykonywania swojej pracy?
• Jak moje zmęczenie wpływa dziś na ludzi wokół mnie?
• Czego potrzebuję mniej, a czego więcej?

Nie trzeba odpowiadać na wszystkie pytania natychmiast. Sam moment zatrzymania może ujawnić coś, czego nie widać w biegu.

Sprawdź swoje Koło Energii Lidera

Do takiej autorefleksji przygotowaliśmy Koło Energii Lidera. To bezpłatne narzędzie, które pozwala przyjrzeć się energii w kilku ważnych obszarach. Ćwiczenie pomaga zobaczyć, co obecnie wzmacnia Twoje przywództwo, a co może je osłabiać. Ułatwia również wybranie jednego obszaru, od którego warto rozpocząć zmianę.

Koło Energii Lidera nie jest testem psychologicznym ani narzędziem diagnostycznym. Nie wystawia ocen i nie daje gotowej recepty. Tworzy za to przestrzeń do uczciwej rozmowy ze sobą.

Pobierz bezpłatne Koło Energii Lidera i sprawdź, co dziś zasila Twoje przywództwo.

Od refleksji do zmiany

Sama świadomość nie wystarczy, jeżeli po ćwiczeniu wracamy dokładnie do tego samego sposobu pracy.

Dlatego kolejnym krokiem powinno być wybranie jednej konkretnej zmiany. Nie dziesięciu postanowień i nie rewolucji od poniedziałku.

Może to być godzina tygodniowo bez spotkań. Rozmowa o przeciążeniu. Delegowanie odpowiedzialności wraz z prawem do podejmowania decyzji. Ograniczenie liczby priorytetów. Albo odzyskanie czasu na myślenie, którego nie da się zastąpić kolejną kawą.

Firmom, które chcą systemowo wzmacniać odporność liderów i zespołów, proponujemy warsztat „Wypaleni czy zapaleni? Jak liderzy mogą zatrzymać wypalenie zawodowe i odzyskać energię zespołów”. Program może zostać dopasowany do sytuacji, kultury oraz rzeczywistych wyzwań organizacji.

Tematy zarządzania energią, przywództwa pod presją i odporności zespołów rozwijamy również w ramach Akademii Skutecznego Przywództwa oraz zamkniętych szkoleń dla firm.

Energia jest informacją

Spadek energii nie zawsze oznacza słabość. Czasem jest ważną informacją. Może mówić, że zbyt długo ignorujemy własne granice. Niekiedy wskazuje na konflikt między wartościami a sposobem działania. Bywa również sygnałem problemów organizacyjnych, które przez miesiące próbowaliśmy rekompensować osobistym wysiłkiem.

Dobry lider nie musi być niewyczerpany. Powinien jednak wiedzieć, kiedy przestaje prowadzić, a zaczyna jedynie przetrwać kolejny dzień. Bo energia lidera nigdy nie kończy się tylko na liderze. Jej obecność albo brak, wcześniej czy później staje się doświadczeniem całego zespołu.